Pracownia ikonopisania

Charakterystyka zajęć

W czasie zajęć w pracowni zajmować będziemy się ikoną Archanioła. Uczestnicy zmierzą się z tradycyjną techniką powstawania ikony, tak zwaną temperą jajeczną. Otrzymają szpongowane deski lipowe zagruntowane odpowiednio sporządzonym gruntem. Pod okiem osób z Grupy Agathos uczestnicy wykonają szkic, a następnie namalują ikonę. Będziemy też rozmawiać o roli kanonu i symbolice ikony.

Zakres zajęć proponowanych w pracowni

- wprowadzenie w tematykę, symbolikę i geometrię ikony Archanioła;
- zaznajomienie ze sposobem rysowania twarzy w półprofilu charakterystycznym dla ikon;
- wykonanie szkicu i przeniesienie go na deskę;
- złocenie nimbu szlagmetalem;
- sprządzenie medium;
- wprawki malarskie w technice tempery jajecznej;
- informacje o sposobie nanoszenia kolejnych warstw farby;
- malowanie ikony;
- wykonanie aureoli, napisów końcowych, obrysu

Do kogo adresowane są zajęcia

Zajęcia adresowane są do osób początkujących – takich, które nie miały do czynienia z malowaniem ikony, takich oraz które gdzieś już próbowały, ale jeszcze ich umiejętności nie są na poziomie zaawansowanym. Szczególnie serdecznie zapraszamy uczestników poprzedniego warsztatu, którego tematem był „Mandylion”.

Prowadzenie

Grupa Agathos – informacje na temat Grupy dostępne są na stronie www.agathos.art.pl, dodatkowe informacje o ikonach można znaleźć na stronie Ewy Grześkiewicz www.ikony.waw.pl

TERMIN „IKONA”
Ikona to słowo pochodzące od greckiego terminu eikon oznaczającego obraz, wizerunek. Jest to obraz religijny przeznaczony do kultu. Sposób przedstawienia na nim świętych postaci ukształtował się w Bizancjum na styku kultury chrześcijańskiej, helleńskiej i greckiej. Ikony powstały przed podziałem chrześcijaństwa, jednakże najpełniej przetrwały w Kościele Wschodnim. Najstarsze zachowane ikony pochodzą z V wieku i znajdują się w Klasztorze św. Katarzyny na Synaju.

KANON
Cechą charakterystyczną ikony jest wierność kanonowi. Kanon to zbiór zasad dotyczących wykonania ikony obejmujących zarówno technologię jak i określających zasady kompozycji (sposoby przedstawiania postaci, rysunek, symbolikę, kolorystykę). Wbrew pozorom kanon nie ogranicza wolności twórcy, a jedynie pomaga mu w przekazaniu prawd wiary, nie pozwalając na popełnienie błędu przez zbyt subiektywne ujęcie tematu. Przed stosującym się do kanonu malarzem ikon nadal stoi zadanie poszukiwania najlepszych dla danego dzieła rozwiązań artystycznych.

SYMBOLIKA
Ikona posiada bardzo bogatą symbolikę. Głębokie odniesienia pojawiają się już na etapie przygotowywania podobrazia. Deska przynosi na myśl drzewo Krzyża, wyżłobione w niej wgłębienie (tzw. kowczeg) – Arkę Przymierza. Przyklejone płótno kojarzy się zarówno z całunem, jak i z chustą, którą Zbawiciel przyłożył do twarzy zostawiając na nim odbicie swego Świętego Oblicza.
W warstwie malarskiej symboliczne są m.in. gesty, pozy, elementy architektury. Na ikonie brak typowej dla malarstwa zachodniego perspektywy. Stosowana jest tzw. perspektywa odwrócona – to, co jest dalej może być większe niż to, co znajduje się bliżej. Przedstawiony przedmiot sprawia wrażenie, jakby był oglądany z kilku punktów na raz (widoczne są krawędzie, które patrząc z jednego punktu nie powinny być widoczne). Charakterystyczna dla ikony jest także achronologia – na jednym obrazie przedstawione bywają wydarzenia, które miały miejsce w różnym czasie. Symboliczne znaczenie mają także kolory. Na szczególną uwagę zasługuje tu złoto, które w tym wypadku nie jest kolorem ale stanowi metaforę światła, blasku świętości i Bożej chwały.
Wszystkie te zabiegi maja na celu podkreślenie, że ikona nie jest obrazem naturalistycznym, że jej zadanie to za pomocą materialnych środków wprowadzić stojącego przed nią człowieka w rzeczywistość ponadzmysłową, w przebóstwiony świat Ducha.

KULT IKONY
Ikony od wieków otaczane są kultem. Jednakże cześć oddawana ikonie nie dotyczy jej samej (tzn. deski, farb), ale odnosi się do postaci, które są na niej przedstawione. Ikona jest miejscem uobecnienia Archetypu i z tego względu staje się przedmiotem kultu.
Podstawy kultu ikon wypracowane zostały jeszcze przed podziałem chrześcijaństwa na wschodnie i zachodnie. Sformułowali je Ojcowie Kościoła oraz sobory -VII sobór powszechny w Nicei (787) oraz Sobór w Konstantynopolu (843).
Liczne ikony znajdują się w prawosławnych i greckokatolickich cerkwiach gdyż ich kult jest ważnym elementem liturgii bizantyjskiej. Ale otaczane czcią ikony spotykamy także w polskich kościołach rzymskokatolickich jak chociażby wizerunki Matki Boskiej Częstochowskiej czy Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Wiele ikon jest celem pielgrzymek, gdyż uznawane są za cudotwórcze oraz będące źródłem licznych łask.
Ikony stanowią także obiekty prywatnego kultu domowego. Towarzyszą człowiekowi w ważnych momentach życia, pomagają w modlitwie. Uważa się, że ich obecność przynosi domownikom pomyślność, Boże błogosławieństwo i opiekę.

IKONY ARCHANIOŁÓW
Archaniołowie to chór anielski, który spełniając szczególne posłannictwo wobec ludzi, wspomaga ich w drodze do zbawienia. Z racji swojej wyjątkowej funkcji są często przedstawiani na ikonach. Do najbardziej znanych archaniołów należą: Archanioł Michał (hebr., „Któż jak Bóg”), Gabriel (hebr., „Bóg jest moją siłą”), Rafał (hebr., „Bóg uleczył”).We wschodniej tradycji wymienia się jeszcze: Uriela (hebr., „Światło Boga”, Serafiela (hebr., „Modlitwa do Boga”), Jehudiela (hebr., „Święty”), Barachiela (hebr., „Błogosławiony przez Boga”, Jeremiela (hebr., „Ten, którego podnosi Bóg”).
Szczególnym kultem cieszą się Archaniołowie Michał i Gabriel – pierwszy jako poskromiciel szatana, drugi zaś jako zwiastun słowa Bożego. Ikony, na których najczęściej spotkamy Archaniołów to: „Sobór Archaniołów”, ikony w rzędzie Deesis, „Zwiastowanie”, „Cud w Canoe”. Archanioł Michał, jako archistrateg, przedstawiany jest często w zbroi rycerskiej, z mieczem w ręku. Archaniołowie malowani są także w długich szatach, z atrybutami symbolizującymi ich posłannictwo, władzę i duchowa naturę. W zależności od tego, jaką cechę anioła ikonopis uznał za najważniejszą, powstały pełne siły i męstwa wizerunki Archanioła Michała – wojownika, lub też przedstawienia tej samej postaci jako wzoru pokory i posłuszeństwa, jakie możemy oglądać na dziełach Andrieja Rublowa.

Informacje ze strony http://www.ikony.waw.pl